ISTORIJAT FESTIVALA

Godine 1953, predsednik “Kinematografskog preduzeća” u Puli, Marjan Rotar, je došao na ideju da organizuje filmski festival u Puli koji će omogućiti jugoslovenskoj javnosti da svake godine sagleda i oceni najnovija ostvarenja jugoslovenske filmske produkcije. Već sledeće godine, iz ove ideje se izrodio Festival jugoslovenskog filma u Puli.

Ovaj festival se sastojao od dve sekcije, jedne za igrani film i jedne za kratkometražni, animirani, eksperimentalni i dokumentarni film. Program igranog filma bio je prikazivan u jednom od najlepših spomenika kulture u Puli: eliptičnom, rimskom amfiteatru, Areni, koji je izgradjen oko 80-te godine p.n.e. po nalogu cara Vespazijana. Program druge sekcije bio je prikazivan na dve lokacije: tokom dana, u obližnjem bioskopu, a noću, u Areni, neposredno pre programa prve sekcije.

Godine 1959, Privredna komora Jugoslavije, Poslovno udruženje filmskih proizvodjača Jugoslavije i Savez filmskih radnika Jugoslavije su odlučili da Festivala jugoslovenskog filma u Puli rasčlane na dve manifestacije: Festival jugoslovenskog igranog filma u Puli i Festival jugoslovenskog dokumentarnog i kratkometražnog filma u Beogradu. Od tada Festival jugoslovenskog dokumentarnog i kratkometražnog filma postoji kao nezavisna manifestacija.

Iste godine, ove tri institucije su stvorile i “Jugoslovenski filmski festival”, organizaciju kojoj su poverili pripremu i izvodjenje ova dva festivala.

U periodu od 1960. do 1975, “Jugoslovenski filmski festival” je poveravao organizaciju Festivala jugoslovenskog dokumentarnog i kratkometražnog filma Božidaru Torbici (1960-61), Branku Bekiću (1962), Dejanu Kosanoviću (1963-68), Petrur Volku (1969-72), i Miodragu Novakoviću (1973-1975). Festival je najpre svoj celokupni program prikazivao u dvorani Doma sindikata. Godine 1961, medjutim, gospodin Torbica je odlucio da festival podeli na dve sekcije, domaću i medjunarodnu, i da domaću sekciju prikaže u dvorani Doma sindikata, a medjunarodnu u bioskopu Muzeja jugoslovenske kinoteke. Ova podela je zadržana i na narednim festivalima.

Godine 1976, Savet festivala je uveo “Zlatnu medalju Beograd” kao zvaničnu nagradu festivala. Za dizajn ove nagrade Savet je angažovao poznatog beogradskog skulptora Nebojšu Mitrića. Festival je od njega otkupio sva autorska prava na dizajn.

Godine 1975, Savezna vlada je odlučila da ugasi “Jugoslovenski filmski festival”, tadašnji ogranak “Jugoslavija filma”, i da organizaciju festivala u Puli i festivala u Beogradu poveri gradovima u kojima su se ta dva festivala održavala. Tako je Festival jugoslovenskog dokumentarnog i kratkometražnog filma postao nadleštvo Vlade grada Beograda.

U periodu od 1976. do 1981, gradska vlada je poverila organizaciju festivala “Beograd publiku” koji je to zaduženje preneo na Borivoja Lečića, direktora “Beograd publika”. U ovom periodu, doktrina samoupravljanja je dovela do proširenja Saveta festivala, te su njegovi članovi postali predstavnici glumaca, producenata i filmskih stvaralaca iz svih republika i autonomnih pokrajna Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije kao i predstavnici grada Beograda.

Godine 1982, gradska vlada je prenela pravo organizacije festivala na “Sava Centar”. Prvi čovek festivala najpre je bio Florjan Hajdu (1982-1986) a potom Nevena Djonlić (1987-1991).

Godine 1991, “Jugoslavija film” je preuzela organizaciju festivala od “Sava Centra”, dok je direktor “Jugoslavija filma”, Vojislav Vučić, postao i direktor festivala. U periodu koji je nastupio, Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija se raspala. Kao posledica ovog raspada, godine 1991, neke a od 1992, sve republike bivše Jugoslavije osim Srbije i Crne Gore su prestale da šalju svoje filmove na festival. S druge strane, i uprkos trenutku punom izazova, i selektori i članovi žirija su uspeli da sačuvaju svoju profesionalnu nepristrasnost i objektivnost. Nagrade koje su dodeljene u ovom periodu su otišle uglavnom filmovima koji su kritikovali gradjanski rat u Sloveniji, Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini i na Kosovu i koji su prikazali pravo lice grozota koje su ove sukobe propratili.

Godine 1999, kampanja NATO snaga protiv Savezne Republike Jugoslavije je dovela do toga da se festival održi “pod zemljom”, u skrovištu Doma omladine u Beogradu. Uprkos teškoćama, festival je tekao bez zastoja, čime je dokazao kako svoju vitalnost tako i vitalnost domaće filmske produkcije koja je i u ovako teškim okolnostima još uvek postojala.


Godine 2003, Festival jugoslovenskog dokumentarnog i kratkometražnog filma je proslavio svoj pedeseti rodjendan.

Ove godine, zbog gašenja Savezne Republike Jugoslavije, festival je promenio svoje ime u Beogradski festival dokumentarnog i kratkometražnog filma.

Filip Vojvodić Medić

Podaci uzeti iz Kosanović, Dejan. “Pedeset godina Festivala jugoslovenskog dokumentarnog i kratkometražnog filma.” Kniga Filma. Belgrade: Festival dokumentarnog i kratkometražnog filma, 2003. str. 13-19.